Languages of the world

Межы: Дзяржава месціцца ў паўднёва-заходняй частцы Балканскага паўвострава на ўзбярэжжы Адрыятычнага і Іанічнага мораў. Праліў Атранта (75 км) аддзяляе Албанію ад Італіі. На поўначы мяжуе з Югаславіяй, на ўсходзе з Македоніяй, на паўднёвым усходзе з Грэцыяй.

Тэрыторыя: 28, 7 тыс. км. кв.

Насельніцтва: 3, 33 млн. чалавек (1998). 98% -- албанцы, таксама жывуць грэкі, валахі, македонцы і інш.

Сталіца: Тырана (каля 245 тыс. жыхароў).

Іншыя вялікія гарады: Дурэс (873, 4 тыс. жыхароў), Эльбасан (83, 3 тыс. жыхароў), Шкодэр (81, 9 тыс. жыхароў).

Афіцыйная мова: албанская.

Рэлігія: іслам (суніты, шыіты, бекташы), хрысціянства (праваслаўныя, католікі).

Дзяржаўны лад: парламенцкая рэспубліка.

Грашовая адзінка: лек = 100 кіндаркам.

Адміністрацыйна-тэрытарыяльны падзел: 12 прэфектур і 36 акругаў.

Зарэгістраваныя мовы: албанская (гегская, тoская), арумунская, грэцкая, мaкедонская, цыганская валашская, чарнагорская

- АЛБАНСКАЯ

Варыянты: Альбанская (бел.); Албанська (укр.), Албанский (рас.), Албански, Арнаутски, Арбанашки (серб.), Албански (балг.), Shqiptar (алб.), Albanès (катал.), Albanski (харв.), Albánský (чэш.), Albansk (дац.), Albanees (нідэр.), Albaania (эст.), albania (фін.), Albán (вуг.), Albanska (ісл.), Albania (інданэз.), Albáinis (ірл.), Albanese (італ.), Albāņu (лат.), Bahasa Albania (малайск.), Albaniż (мальтыйск.), Albansk (нарв.), Albański (пол.), Albanês (парт.), Albaneză (рум.), Albanés (ісп.), Albanska (швед.), Arnavutça (тур.), Tiếng An-ba-ni (в'ет.), Albanese (інтэрлінгва), Αλβανικά (грэц.), אלבנית (іўрыт), البانى (фарсі), 알바니아어 (карэйск.), アルバニア語 (яп.), 阿尓巴尼亚语 (кітайск.); Albanian (анг.), Albanisch (ням.), Albanais (фран.).
Назвы народа: албанец : албанка/албанцы (бел.); Shqiptar (саманазва); албанец : албанка/ албанцы (рас.), албанац, арбанас (уст.), шиптар (серб.), арнаутин (уст. балг., серб.), albanès : albanesa (катал.), albanés : albanesa (ісп.), albanês (парт.), albanese (італ.), albanez : albanezã/ albanezi : albaneze (рум.), Albanees : Albanese (нідэр.), albaanlane : albaanlanna (эст.), albán (вуг.), Arnavut (тур.), albanese (інтэрлінгва), Αλβανός (грэц.), אלבנית : אלבני (іўрыт), 阿尔巴尼亚人 (кітайск.); Albanian (анг.), Albanier : Albanierin (ням.).

- а) ГЕГСКАЯ

Варыянты: гегская, шкіпская, арнауцкая (бел.); Albanian, Geg, Gheg (анг.), Shqipni (алб.), Guegue (фран.)
Назвы народа: албанец : албанка/албанцы (бел.); Shqiptar (саманазва); албанац, арбанас (уст.), шиптар (серб.), арнаутин (уст. балг., серб.), albanes (ісп.), albanese (італ.), Arnavut (тур.) Αλβανός (грэц.).
Колькасць і пашыранасць: 300,000 у Албаніі; каля 1,5 млн. у Югаславіі (1992); 243 000 у Македоніі (1992); 1,000 у Балгарыі; 18,000 у ЗША (1970); 2,000,000 ва ўсіх краінах (1980). Распаўсюджана ў паўночнай Албаніі, Косаве, Румыніі.
Лінгвістычная прыналежнасць: індаеўрапейскія/ албанскія/ гегскія/.
Дыялекты: мандрыка, шып (косаўскі), шкодэрскі (скутары), эльбасанска-тыранскі.
Каментар: Да 1945 года мела статус літаратурнай албанскай мовы. Носьбіты мовы пераважна мусульмане. На паўночным захадзе, вакол азёраў Шкодэр (Scutari) і Мірдыта (Mirdita), жывуць гегскамоўныя албанцы-католікі.

- б) ТOСКАЯ

Варыянты: Тоская, Шкіпская, Арнауцкая (бел.); Albanian, Tosk, Arnaut, Shkip (анг.), Shqip, Shqiperё (алб.), Zhgabe (?), Skchip (?).
Назвы народа: албанец : албанка/албанцы (бел.); Shqiptar (саманазва); албанац, арбанас (уст.), шиптар (серб.), арнаутин (уст. балг., серб.), albanes (ісп.), albanese (італ.), Arnavut (тур.) Αλβανός (грэц.).
Колькасць і пашыранасць: 2,900,000 у Албаніі (1989); 15,000 носьбітаў з 61,000 этнічная група ў Турцыі (1980 перапіс); 5,000 ва Ўкраіне; 3,000 у Бельгіі (1993); 25,000 у Нямеччыне; 29 у Канадзе (1974). Таксама у ЗША (Бостан, Нью-Ёрк, Філадэльфія, Дэтройт і Чыкага) і ў Егіпце; 3,000,000 ва ўсіх караінах; пераважна на поўдні Албаніі ад ракі Шкумбі.
Лінгвістычная прыналежнасць: індаеўрапейскія/ албанскія/ тоскія/.
Дыялекты: арбанасі (задарскі), срэмскі (сірмійскі), чамерыйскі, корчаскі .
Каментар: Найбольшае падабенства з гегскай албанскай мовай. Меншае -- з мовай арванітыка ў Грэцыі. Вялікае адрозненне ад мовы арберэш у Італіі. З 1945 года тоская стала асновай для літаратурнай албанскай мовы. Вывучаецца ў школах. Носьбіты - мусульмане і праваслаўныя.

- АРУМУНСКАЯ

Варыянты: Вaлашская (бел.); Romanian, Macedo-rumanian, Arumanian, Arumun, Aromunian, Armina, Vlach (анг.).
Назвы народа: арумун : арумунка/ арумуны, влах/влахі (бел.).
Колькасць і пашыранасць: 60,000 у Албаніі (1993) з 400,000 этнічнай групы; 50,000 у Грэцыі (1973). Таксама: Балгарыя, паўднёвая Сербія, Боснія і Герцагавіна, Харватыя, Румынія.
Лінгвістычная прыналежнасць: індаеўрапейскія/ італійскія/ раманскія/ усходнія/ паўднёвыя/.
Дыялекты: n/a
Каментар: Мова структурна адрозная ад румынскай. Грэцкая афіцыйная статыстыка падае арумынаў як раманізаванае грэцкае насельніцтва Албаніі паводле таго, што арумыны -- праваслаўныя. Няма газет, радыё і г.д. Царкоўная служба ў Корчы (Korçё).

- ГРЭЦКАЯ

Варыянты: грэчаская, новагрэцкая, новагрэчаская (бел.); Greek (анг.), Ελληνικά (грэц.). Іншыя назвы.
Назвы народа: грэк : грачанка/ грэкі (бел.); Ελληνας (саманазва). Іншыя назвы.
Колькасць і пашыранасць: 60,000 у Албаніі, 1.8% насельніцтва (1989); 12,000,000 ва ўсіх краінах (1995). Распаўсюджана на поўдні Албаніі. Таксама: Грэцыя, Турцыя, Егіпет, Кіпр, Корсіка, Iталія, Румынія, Балгарыя, Расея, ЗША, Канада, Аўстралія.
Лінгвістычная прыналежнасць: індаеўрапейскія/ грэцкія/ атычныя/.
Дыялекты: n/a
Каментар: асноўны артыкул гл. Грэцыя

- МAКЕДОНСКАЯ

Варыянты: Macedonian (анг.). Іншыя назвы.
Назвы народа: македонец : македонка/ македонцы (бел). Іншыя назвы
Колькасць і пашыранасць: 30,000 у Албаніі (1995); 2,000,000 ва ўсіх краінах (1995). Таксама: Mакедонія, Грэцыя, Балгарыя, Канада.
Лінгвістычная прыналежнасць: індаеўрапейскія/ славянскія/ паўднёваславянскія/ усходнія/.
Дыялекты: n/a
Каментар: асноўны артыкул гл. Македонія

- ЦЫГАНСКАЯ, ВАЛАШСКАЯ

Варыянты: Валашская (бел.); Romani, Vlach (анг.)
Назвы народа: цыган : цыганка/ цыгане (бел.).
Колькасць і пашыранасць: 60,000 у Албаніі (1991); 1,500,000 ва ўсіх краінах (1986). Таксама у Румыніі, Вугоршчыне, Балгарыі, Босніі і Герцагавіне, Грэцыі, Польшчы, Славакіі, Партугаліі, Іспаніі, Швецыі, Нарвегіі, Францыі, Беларусі, Нямеччыне, Італіі, Нідэрландах, Аргентыне, Бразіліі, Калумбіі, ЗША, Украіне, Англіі, Расеі.
Лінгвістычная прыналежнасць: індаеўрапейскія/ інда-іранскія/ інда-арыйскія/ цэнтральная зона/ цыганскія/ валашскія/.
Дыялекты: паўднёвы.
Каментар: Большасць носьбітаў -- хрысціяне. Этнічныя групы: мечкарыя, куртафія, чэргарыя, кабузія.

- ЧАРНАГОРСКАЯ

Варыянты: Montenegrin, Serbo-Croatian (анг.). Іншыя назвы.
Назвы народа: чарнагорац : чарнагорка/ чарнагорцы (бел.); црногорац (саманазва). Іншыя назвы.
Колькасць і пашыранасць: Паўднёвы захад Албаніі, некалькі вёсак, таксама ў гарадах.
Лінгвістычная прыналежнасць: індаеўрапейскія/ славянскія/ паўднёваславянскія/ усходнія/.
Дыялекты: n/a
Каментар: асноўны артыкул гл. Сербія і Чарнагорыя.