Languages of the world

Межы: Дзяржава ў цэнтральнай Еўропе. На захадзе і паўночным захадзе мяжуе з Нямеччынай, на поўначы і паўночным усходзе з Польшчай, на ўсходзе і паўднёвым усходзе са Славаччынай, на поўдні з Аўстрыяй.

Тэрыторыя: 78, 864 тыс. км. кв.

Насельніцтва: 10, 29 млн. чалавек (1998). 90% чэхі.

Сталіца: Прага (1, 215 млн. жыхароў).

Іншыя вялікія гарады: Брно (391 тыс. жыхароў), Астрава (331 тыс. жыхароў).

Афіцыйная мова: чэшская

Рэлігія: хрысціянства (католікі, пратэстанты, чэшская рэфарматарская царква).

Дзяржаўны лад: парламенцкая рэспубліка.

Грашовая адзінка: чэшская крона = 100 гелерам

Адміністрацыйна-тэрытарыяльны падзел: 77 раёнаў, якія падзяляюцца на абшчыны.

Зарэгістраваныя мовы: баварская, ніжнесілезская, нямецкая стандартная, польская, цыганская карпацкая, цыганская сінтэ, чэшская, чэшская знакавая мова

- БАВАРСКАЯ

Варыянты: Усходневерхненямецкая (бел.); Bavarian, Bavarian Austrian (анг.), Bayrisch, Ostoberdeutsch (ням.).
Назвы народа: баварац : баварка/баварцы, немец : немка/немцы (бел.).
Колькасць і пашыранасць: Колькасць носьбітаў невядомая.
Лінгвістычная прыналежнасць: індаеўрапейскія/ германскія/ заходнія/ верхненямецкія/ нямецкія/ сярэдненямецкія/ баварска-аўстрыйскія/.
Дыялекты: цэнтральна-баварскі, паўночна-баварскі, паўднёва-баварскі.
Каментар: Цэнтральна-баварскі дыялект ужываецца у Альпах, Ніжняй Аўстрыі і Зальцбургу; паўночна-баварскі дыялект -- на поўначы Рэгенсбурга, заходняй Багеміі, Чэхіі; паўднёва-баварскі -- у Баварскіх Альпах, Тыролі, Штырыі (з улікам Генцыянскага дыялекта Бургенланда, Карынціі, паўночнай Італіі і частцы Славеніі).
Каментар: Разуменне стандартнай нямецкай мовы абмежавана. Вялікая колькасць насельніцтва слаба разумее тэлетрансляцыі на нямецкай мове (у прыватнасці -- навіны).

- НІЖНЕСІЛЕЗСКАЯ

Варыянты: Ніжнесілеская (бел.); Lower Silesian, Lower Schlesisch (анг.).
Назвы народа: сілезец : сілезка/ сілезцы, немец : немка/ немцы (анг.).
Колькасць і пашыранасць: Колькасць невядомая. На мяжы з Нямеччынай. Таксама ў Польшчы.
Лінгвістычная прыналежнасць: індаеўрапейскія/ германскія/ заходнія/ верхненямецкія/ нямецкія/ сярэдненямецкія/ усходнія/.
Дыялекты: n/a.
Каментар: Адрозніваецца ад верхнесілезскай. Таксама гл. Нямеччына.

- НЯМЕЦКАЯ, СТАНДАРТНАЯ

Варыянты: Нямецкая, Дойч (бел.); Deutsch (ням.), German (анг.). Іншыя назвы.
Назвы народа: немец : немка/ немцы (бел.).
Колькасць і пашыранасць: 200,000 у Чэхіі (1988). Таксама ў Нямеччыне, іншых краінах. У Рудных гарах (Erzgebirge) на мяжы з Нямеччынай
Лінгвістычная прыналежнасць: індаеўрапейскія/ германскія/ заходнія/ верхненямецкія/ нямецкія/ сярэдненямецкія/ усходнія/.
Дыялекты: руднагорскі.
Каментар: Асноўны артыкул гл. Нямеччына.

- ПОЛЬСКАЯ

Варыянты: Polish (анг.), Polski (пол.), Polnisch (ням). Іншыя назвы.
Назвы народа: паляк : полька, палячка/ палякі (бел.); Polak : Polka / Polacy (саманазва). Іншыя назвы.
Колькасць і пашыранасць: Паўночная Чэхія.
Дыялект: n/a
Лінгвістычная прыналежнасць: індаеўрапейскія/ славянскія/ заходнія/.
Каментар: Асноўны артыкул гл. Польшча.

- ЦЫГАНСКАЯ, КАРПАЦКАЯ

Варыянты: Carpatian Romani, Bashaldo, Romungro, Hungarian - Slovak - Romani (анг.)
Назвы народа: цыган : цыганка/ цыгане (бел.).
Колькасць і пашыранасць: 220,000 у Чэхіі і Славакіі (1980); 3,000 у Вугоршчыне; 18,000 - 25,000 у ЗША (1990); 300,000 з тымі, для каго гэта другая мова ў Чэхіі (1985). Цэнтральная Чэхія, Багемія, Маравія. Таксама ў Польшчы, Румыніі, Украіне, ЗША.
Лінгвістычная прыналежнасць: індаеўрапейскія/ інда-іранскія/ інда-арыйскія/ цэнтральная зона/ цыганскія/ паўночныя/.
Дыялект: мараўскі.
Каментар: Ёсць слоўнік і граматыка. Хрысціяне.

- ЦЫГАНСКАЯ, СІНТЭ

Варыянты: Сінтэ (бел); Romani Sinte, Rommanes, Sinte, Sinti (анг.)
Назвы народа: цыган : цыганка/ цыгане, сінтэ (бел.).
Колькасць і пашыранасць: 200,000 ва ўсіх краінах (1980). Таксама у Аўстрыі, Югаславіі, Італіі, Францыі, Нямеччыне, Нідэрландах, Швайцарыі, Чэхіі, Казахстане, і інш.
Лінгвістычная прыналежнасць: індаеўрапейскія/ інда-іранскія/ інда-арыйскія/ цэнтральная зона/ цыганскія/ паўночныя/.
Дыялект: лалерэ.
Этнічная група: цыгане-сасітка. Хрысціяне.

- ЧЭШСКАЯ

Варыянты: Чэская (бел.); Чеська (укр.), Чешский (рас.), Чешки (серб.), Чешки (балг.), Чех (азер.), Český (чэш.), Český (славац.), Češčina (славен.), Češki (харв.), Tjekkisk (дац.), Tsjekkisk (нарв.), Tsjechisch (нідэр.), Txec (катал.), Tsjeggies (афрыкаанс), Tšehhi (эст.), Tšekki (фін.), Cseh (вуг.), Tékkneska (ісл.), Ceko (інданэз.), Seicis (ірл.), Ceco (італ.), Čehu (лат.), Czeski (пол.), Tcheco (парт.), Cehă (рум.), Checo (ісп.), Kicheki (суахілі), Tjeckiska (швед.), Çekçe (тур.), Tiếng Séc (в'ет.), Τσεχικά (грэц.), שיכעשט (ідыш), צ'כית (іўрыт), تشيكية (араб.), 체크어 (карэйск.), チェコ語 (яп.), 捷克语 (кітайск.); Czech, Bohemian (анг.), Tchèque (фран.), Tschechisch (ням.).
Назвы народа: чэх : чэшка/ чэхі; Čech : Češka/ Češi (саманазва); чех (рас.), Czech : Czeszka (пол.), Čech : Češka (славац.), Çek (тур.), Чех (серб., балг.), ceh : cehǎ (рум.), cseh (вуг.); Czech, Bohemian (анг.), Tscheche (ням.), Tchèque (франц.).
Колькасць і пашыранасць: Больш за 10,000,000 у Чэхіі; 1,452,812 у ЗША (1970); 27,780 у Канадзе (1971); 21,000 ва украіне (1970); 9,000 у Балгарыі; 12,000,000 ва ўсіх краінах (1995 WA). Чэхія, Багемія, Маравія, Cілезія. Таксама ў Польшчы, Аўстрыі, Ізраілі, Славакіі, Славеніі.
Лінгвістычная прыналежнасць: індаеўрапейскія/ славянскія/ заходнія/.
Дыялекты: цэнтральны, мараўскі, ляшскі , паўднёва - усходні (астраўскі), паўднёва - заходні, доўдлебскі.
Каментар: Афіцыйная мова. Католікі.

- ЧЭШСКАЯ ЗНАКАВАЯ МОВА

Каментар: Часткова супадае з французскай мовай для глуханямых. Выкарыстоўваецца з 1786 года, тады ж з'явіліся школы для глуханямых. Мова ў школе і ў жыцці адрозніваецца. курсы для слышачых, сурдапераклад на тэлебачанні. Ёсць нацыянальны камітэт па знакавай мове для глуханямых. Алфавіт для рук. Слоўнік. Фільмы і відэа.