Languages of the world

Межы: Дзяржава ў Заходняй Еўропе, якая месціцца на паўвостраве Ютландыя і на астравах Дацкага архіпелага (Зеландыя, Фюн, Фальстэр, Мён, Лоллан, востраў Барнхольм у Балтыйскім моры і частцы Фрызскіх астравоў). У склад Даніі таксама ўваходзяць Фарэрскія астравы і востраў Грэнландыя. Мяжуе на поўдні з Нямеччынай, абмываецца паўночным і Балтыйскім морамі; праліў Скагерак аддзяляе Данію ад Нарвегіі, пралівы Катэгат і Эрэсун -- ад Швецыі.

Тэрыторыя: 43 тыс. км. кв.

Насельніцтва: зв. 5, 333 млн. чалавек (1998). Звыш 96% складаюць датчаны, таксама немцы (на поўдні), фарэрцы (на Фарэрскіх астравах) і эскімосы (у Грэнландыі), 10,000 англічаны, 9,000 персы, 30,000 туркі, 3,000 цыганы, 10,000 з былой Югаславіі, 4,000 з Індыі і Пакістана.

Сталіца: Капенгаген (зв. 1, 34 млн. жыхароў).

Іншыя вялікія гарады: Орхус (274,5 тыс. жыхароў), Одэнсэ (182 тыс. жыхароў).

Афіцыйная мова: дацкая.

Рэлігія: хрысціянства (лютэранства).

Дзяржаўны лад: канстытуцыйная манархія .

Грашовая адзінка: дацкая крона=100 эрэ.

Адміністрацыйна-тэрытырыяльны падзел: 14 амтаў (абласцей), гарады Капенгаген і Фрэдэрыксберг маюць асобны статус.

Зарэгістраваныя мовы: дацкая, дацкая знакавая мова, дацкая падарожная, нямецкая стандартная, скандынаўская знакавая мова-піджын, сконэ, фарэрская, эскімоская грэнландская, ютландская

- ДАЦКАЯ

Варыянты: Датська, Датський (укр.), Датский (рас.), Дански (серб., макед.), Датски (балг.), Дани (мангольск.), Данимарка (азер.), Дания (татар.), Данонь (мокш.), Duński (пол.), Dánsky (славац.), Danski (харв.), Danščina (славен.), Dánský (чэш.), Danšćina, Dańšćina (лужыцк.), Dansk (дац.), Danskt (фарэрск.), Danska (швед.), Dansk (нарв.), Danska (ісл.), Deensk, Dånsch (фрыз.), Deens (нідэр., афрыкаанс), Taani (эст.), Tanska (фін.), Dán (вуг.), Danmhairgis (ірл.), Daneg (брэт.), Daneg (вал.), Dāņu (лат.), Danų, Daniškai (літ.), Danès (катал.), Danese (італ.), Dinamarquês (парт.), Dinamarqués (галіс.), Danès (праванс.), Daneză (рум.), Danés (ісп.), Daenwès (валон.), Danisht (алб.), Danieraz, Daniera (баск.), Daniż (мальтыйск.), Danca (тур.), Danîmarkî (курд.), Denmark (малайск.), Kidenmarki (суах.), Denmark (інданэз.), Denmark (малаялам), Denish (філіпіна), Tiếng Đan-mạch (в'ет), Δανικά, Δανέζικα (грэц.), ภาษาเดนมาร์ก (тайская), ዴኒሽ (амхарск.), ᏓᏂᏍ (чырокі), Դանիական, Դանիշ (арм.), დანიური (груз.), ภาษาเดนมาร์ก (тайск.), டேனிஷ் (таміл.), ड्यानिश (непалі), डेनिश (хінды), דנית [de'nit] (іўрыт), ڈينش (урду), دانماركى (фарсі), دانماركية (араб.), 덴마크어 (карэйск.), デンマーク語 (яп.), 丹麦语 (кітайск.); Danish (анг.), Dänisch (ням.), Danois (фран.).
Назвы народа: датчанін : датчанка/ датчане (бел.); dansker (саманазва); danske (нарв.), dansk (швед.), tanskalainen (фін.), danskur (ісл.), Deen (нід.), taanlane (эст.), danez (рум.), dán (вуг.); Dane (анг.), Däne (ням.), Danois : Danoise (франц.).
Колькасць і пашыранасць: Звыш 5,000,000 у Даніі; 7,830 у Грэнландыі (1986); 194,462 у ЗША (1970); 50,000 у Нямеччыне; 27,395 у Канадзе (1971); 12,000 у Нарвегіі (1993); 5,292,000 ва ўсіх краінах.
Лінгвістычная прыналежнасць: індаеўрапейскія/ германскія/ паўночныя/ усходнескандынаўскія/ дацка-шведскія/ дацка-букмоль/ дацкія/.
Дыялекты: заходні (ютландскі), цэнтральны (зеландскі), усходні (барнхольмскі).
Каментар: Афіцыйная мова. Хрысціяне. Ютландскі і барнхольмскі дыялекты зараз разглядаюцца як асобныя мовы.

- ДАЦКАЯ ЗНАКАВАЯ МОВА

Колькасць і пашыранасць: 3,500 глухіх у Даніі (1986).
Каментар: Выкарыстоўваецца ў 5-ці нацыянальных школах для глухіх. Першая школа з'явілася у 1807 г. Некаторыя знакі запазычаны з французскай мовы глуханямых. Блізкі з нарвежскай і Шведскай мовамі для глухіх. Шырокае выкарыстанне ў грамадстве. Вялікая навуковая ўвага. Некалькі тэлепраграм для глухіх. Слоўнікі. Граматыка. Відэа і фільмы. .

- ДАЦКАЯ ПАДАРОЖНАЯ

Варыянты: Роды, Ротвэлш (бел.); Traveller Danish, Rodi (анг.), Rotwelsch (ням.).
Назвы народа: цыган : цыганка/ цыгане (бел.).
Колькасць і пашыранасць: Каля 3000.
Лінгвістычная прыналежнасць: індаеўрапейскія/ германскія/ паўночныя/ усходнескандынаўскія/ дацка-шведскія/ дацка-букмоль/ дацкія/.
Дыялекты: n/a
Каментар: Асобная мова на дацкай аснове са значнымі запазычаннямі з паўночнацыганскай мовы. Блізкі да падарожнай нарвежскай і падарожнай шведскай моў. Цыгане былі пераселены ў Данію Джэймсам IV Шатландскім у ліпені 1505 г. Ужываецца цыганамі Даніі. Пад пагрозай знікнення.

- НЯМЕЦКАЯ, СТАНДАРТНАЯ

Варыянты: Нямецкая, Дойч (бел.); Deutsch (ням.), German (анг.). Іншыя назвы.
Назвы народа: немец : немка/ немцы (бел.). Іншыя назвы.
Колькасць і пашыранасць: Поўдзень Ютландыі.
Лінгвістычная прыналежнасць: індаеўрапейскія/ германскія/ заходнія/ верхненямецкія/ нямецкія/ сярэдненямецкія/ усходнія/.
Дыялекты: n/a
Каментар: Ёсць нямецкія школы. Афіцыйная рэгіянальная мова. Асноўны артыкул гл. Нямеччына.

- СКАНДЫНАЎСКАЯ ЗНАКАВАЯ МОВА-ПІДЖЫН

Колькасць і пашыранасць: Таксама ў Швецыі, Фінляндыі і Нарвегіі.
Каментар: Выкарыстоўваецца ў камунікацыі глухіх людзей вышэйпералічаных краінаў. Толькі другая мова.

- СКОНЭ

Варыянты: Сконская (бел.); Skåne (дац.), Skånska (швед.), Skånsk (нарв.); Scanian, Eastern Danish (анг.).
Назвы народа: датчанін : датчанка/ датчане, скон : сконка/ сконы (бел.).
Колькасць і пашыранасць: Востраў Барнхольм (Bornholm).
Лінгвістычная прыналежнасць: індаеўрапейскія/ германскія/ паўночныя/ усходнескандынаўскія/ дацка-шведскія/ шведскія/.
Дыялекты: халэнскі, сконскі, блекінгскі, барнхольмскі.
Каментар: У Швецыі называецца "паўднёвашведскі дыялект" і не прызнаецца як асобная мова. Сконцы змагаюцца за іх прызнанне.

- ФАРЭРСКАЯ

Варыянты: Фарерська (укр.), Фарерский (рас.), Ferejšćina (лужыцк.), Føroyskt (фарэрск.), Færøsk (дац.), Fääri (эст., фін.), Faróis (ірл.), Faraonese (італ.), Faroés (ісп.), Färöiska (швед.); Faroese (анг.), Féroïen (фран.), Färöisch (ням.).
Назвы народа: фарэрац : фарэрка/ фарэрцы (бел.); færøying (нарв.).
Колькасць і пашыранасць: 47,000 на Фарэрскіх астравах.
Лінгвістычная прыналежнасць: індаеўрапейскія/ германскія/ паўночныя/ заходнескандынаўскія/.
Дыялекты: 6 дыялектных зон.
Каментар: Мае афіцыйны рэгіянальны статус.

- ЭСКІМОСКАЯ, ГРЭНЛАНДСКАЯ

Варыянты: Інуктытут, Калаалісут, Грэнландская (бел.); Inuktitut, Greenlandic Eskimo (анг.), Kalaallisut (грэнл.).
Назвы народа: эскімос : эскімоска/ эскімосцы, грэнландзец : грэнландка/ грэнландцы (бел.).
Колькасць і пашыранасць: 7,000 y мацерыковай Даніі (1990); 40,000 у Грэнландыі (1990); 47,000 ва ўсіх краінах
Лінгвістычная прыналежнасць: эскімоска-алеуцкія/ эскімоскія/ інуіт/.
Дыялекты: n/a
Каментар: Ёсць FM-станцыя, якая вядзе трансляцыю на ўсю Данію.

- ЮТЛАНДСКАЯ

Варыянты: Юцкая (бел.); Jutish, Jutlandish (анг.), Jutlandisch (ням.).
Назвы народа: ютландзец : ютландка/ ютландцы, датчанін : датчанка/ датчане (бел.).
Колькасць і пашыранасць: У памежнай зоне Даніі і Нямеччыны, у паўднёвай Ютландыі (Данія), Шлезвіг - Гальштэйне, паўночным Шлезвігу (Нямеччына). Колькасць носьбітаў невядомая.
Лінгвістычная прыналежнасць: індаеўрапейскія/ германскія/ паўночныя/ усходнескандынаўскія/ дацка-шведскія/ дацка-букмоль/ дацкія/.
Дыялекты: n/a
Каментар: Значна адрозніваецца ад стандартнай дацкай, можа лічыцца асобнай мовай з-за малага разумення з боку носьбітаў дацкіх дыялектаў (Norbert Strade).