Languages of the world

Межы: Дзяржава ў Закаўказзі. Мяжуе на поўначы з Расеяй, на ўсходзе з Азербайджанам, на поўдні з Азербайджанам, Арменіяй, Турцыяй, на захадзе прымыкае да Чорнага мора.

Тэрыторыя: 69, 7 тыс. км. кв.

Насельніцтва: 5, 11 млн. чалавек. Таксама 448,000 армянаў, 308,000 азербайджанцаў, 100,000 грэкаў, 33,000 курдаў, 246 лакцаў, 3,650 лезгінаў, 372,000 расейцаў, 3,102 татараў, 3,102 туркаў, 52,000 украінцаў.

Сталіца: Тбілісі (1, 353 млн. жыхароў).

Іншыя вялікія гарады: Кутаісі (236 тыс. жыхароў).

Афіцыйная мова: грузінская.

Рэлігія: хрысціянства (праваслаўе, грузінская праваслаўная царква).

Дзяржаўны лад: парламенцкая рэспубліка.

Грашовая адзінка: лары.

Адміністрацыйна-тэрытарыяльны падзел: 66 раёнаў (11 краёў) і Аўтаномныя рэспублікі Аджарыя, Абхазія, Паўднёвая Асеція.

Зарэгістраваныя мовы: абхазская, асецінская, асірыйская, асірыйская бахтанская, бацбійская, грузінская, грузінская юдэйская, лазская, мінгрэльская, сванская, урумская

- АБХАЗСКАЯ

Варыянты: Абхаская (бел.); аҧсуа бызшəа [aṗsua byzš°a](абхаз.), Abkhaz (анг.).
Назвы народа: абхаз : абхазка/ абхазы (бел.); аҧсуа (саманазва); абхаз : абхазка/ абхазы (рас.), азыгъә (адыг.), абазә, абхаз (кабард.), абхаз, ашвуа (абаз.), мӣпхаз (сван.), абхазі (груз.), хачипслы (карач.); Abkhaz (анг.), Abchase (ням.), Abkhaze (фран.).
Колькасць і пашыранасць: 101,000 у Грузіі (1993); 476 ва Ўкраіне (1979); 15,000 у Турцыі (1980); 7,300 у Расеі; 105,000 ва ўсіх краінах (1993).
Лінгвістычная прыналежнасць: каўказскія/ паўночнакаўказскія/ абхазска-адыгскія/ абхазска-абазінскія/.
Дыялекты: бзыбскі, абжуйскі.
Каментар: У аснове літаратурнай мовы ляжыць абжуйскі дыялект (Ачамчырскі раён) (бзыбскі дыялект мае распаўсюд уГудауцкім раёне). Пісьмовасць на аснове кірыліцы. Вядомыя тры субэтнічныя групы: абжуйская, гудауцкая (бзыбская) і самурзаканская. Праваслаўныя, мусульмане-суніты.

- АСЕЦІНСКАЯ

Варыянты: Осетинский (рас.), Ирон æвзаг [iron ävzag] (асец.); Osetin (анг.)
Назвы народа: асецін : асецінка/ асеціны (бел.); ирон, дигорон, дигор (саманазвы). Этнонімы: туалаг (двалы, група А. у Нара-Мамісонскім р-не) і хуйсараг (хусары, у П. Асеціі); осетин (адыг.), осетин (кабард.) къущхьә, къущхьә (асец.), асатин (абаз.), ауапс (абхаз.), осил, мусâв (сван.), [осі] (груз.), тегъейли, дюгерли (карач.), дюгерли, таули (балкар.), осетин (нагайск.), хӀири (інгуш., чачэн.), хириол (авар.), асатӀин (дарг.); Ossete, Ossetian (анг.), Ossete (ням.), Osséte (фран.).
Колькасць і пашыранасць: 164,000 у Грузіі (Паўднёвая Асеція)(1993); 402,000 у Расеі (Паўночная Асеція, Кабардына-Балкарыя, Карачаева-Чаркесія, Стаўрапольскі край,) (1993); 3,491 дыгораў у Казахстане; 8,000 дыгораў у Таджыкістане; 1,887 дыгораў у Туркменістане; 4,554 дыгораў ва Ўкраіне; 6,000 дыгораў ува Ўзбекістане; 2,315 дыгораў у Азербайджане (1979), таксама ў Нямеччыне і Турцыі; 588,000 ва ўсіх краінах.
Лінгвістычная прыналежнасць: індаеўрапейскія/ індаіранскія/ усходнія/ паўночна-ўсходнія/.
Дыялекты: дыгорскі (заходняя частка Паўночнай Асеціі) іронскі (астатняя тэрыторыя Паўночнай Асеціі і Паўднёвая Асеція).
Каментар: Літаратурная мова базуецца на ўсходнім дыялекце. Выкарыстоўваюць кірыліцу. Дыгорцы -- мусульмане-суніты. Іронцы -- хрысціяне. Таксама гл. Расея.

- АСІРЫЙСКАЯ

Варыянты: Асірыйская новаарамейская, Айсорская, Халдзейская, Сірыйская (бел.); Assyrian neo-aramaic (анг.).
Назвы народа: асірыец : асірыйка/ асірыйцы (сіра-халдзеі, сірыйцы) (бел.); атурая, сурая, халдзеі (саманазвы), айсоры (армянскія); Assyrian (анг.), Assyr(i)er, Aramäer (ням.), Assyrien (фран.).
Колькасць і пашыранасць: 8,000 у Грузіі (1994); 5,000 - 6.000 у Aрменіі; 8,000 у Грузіі; 10,000 у Расеі (1993); 2,800 ва Украіне; 30,000 - 120,000 у Іраку; 20,000 - 100,000 у Іране; 30,000 у Сірыі (1995); 70, 000 у Турцыі. Таксама у Нямеччыне, Беларусі, Кіпры, ЗША, Аўстраліі, Паўднёвай Амерыцы і г.д. Каля 350,000 ва ўсіх краінах.
Лінгвістычная прыналежнасць: афраазійскія/ семіцкія/ цэнтральныя/ арамейскія/ усходнія/ цэнтральныя/ паўночна-ўсходнія/.
Каментар: У Грузіі мае статус літаратурнай мовы. Асірыйцы і халддзеі падзяліліся канфесійна у 16-м стагоддзі. Лінгвістычна блізкая мова да іншых паўночна-ўсходніх варыянтаў арамейскай мовы. Выкарыстоўваецца сірыйскае пісьмо. Большасць носьбітаў -- хрысціяне (нестарыянцы).

- АСІРЫЙСКАЯ, БАХТАНСКАЯ

Варыянты: Бахтанская (бел.); Bohtan Neo-Aramaic (анг.).
Назвы народа: асірыец : асірыйка/ асірыйцы, бахтанец : бахтанка/ бахтанцы (бел.); Assyrian, Bohtan (анг.), Assyr(i)er, Aramäer (ням.), Assyrien (фран.).
Колькасць і пашыранасць: 1,000 у Грузіі (1999). Большасць жыве ў в. Гардабані на поўдні краіны. Таксама ў Расеі.
Лінгвістычная прыналежнасць: афраазійскія/ семіцкія/ цэнтральныя/ арамейскія/ усходнія/ цэнтральныя/ паўночна-ўсходнія/.
Дыялекты: n/a.

- БАЦБІЙСКАЯ

Варыянты: Тушынская (бел.); Бацбийский (рас.), Bats (анг.), Batsaw (?), Tsova-tush (?), Tush (?), Batsbi (?), Bac (?).
Назвы народа: бацбіец : бацбійка/ бацбійцы (бел.); Bats (анг.).
Колькасць і пашыранасць: 2,500 - 3,000 (1975 ). У в. Зэма-Алвані Ахметскага раёна Грузіі.
Лінгвістычная прыналежнасць: каўкаскія/ нахка-дагетанскія/ нахскія/ бацбійскія/.
Каментар: Выкарыстоўваецца ў штодзённай камунікацыі. У якасці літаратурнай выкарыстоўваецца грузінская. Ёсць складзеная граматыка. Мусульманы суніты.
Дыялекты: n/a.

- ГРУЗІНСКАЯ

Варыянты: Картвельская (бел.); Грузинська (укр.), Грузинский (рас.), Грузински (балг.), Ҝүрҹү (азер.), Gruzijski (харв.), Gruzínský (чэш.), Georgisch (нідэр.), Gruusia (эст.), Georgia (фін.), Grúz (вуг.), Georgia (інданэз.), Seoirsis (ірл.), Georgiano (італ., парт., ісп.), Gruzīnu (лат.), Gruziński (пол.), Gruzină (рум.), Georgiska (швед.), Gürcüce (тур.), Γεωργιανά (грэц.), ქართული [kartuli] (груз.), גרוזינית [gruzinit] (іўрыт), گرجستانى [gorji] (фарсі), جورجية (араб.), グルジア語 (яп.), 乔治亚语 (кітайск.); Georgian (анг.), Géorgien (фран.), Georgisch (ням.).
Назвы народа: грузін : грузінка/грузіны; [картвелі] (саманазва); корту (мегрэл.), мыкäрт (сван.), гуырдзы, гурзиаг (асец.), курджы (адыг.), куыржы, сонә (кабард.), гуьржи, гурие (інгуш., чачэн.), акыртуа, агруа (абхаз.), гуржиал (авар.), гурджол (анд.), гуржинди (багулал.), гурджи (рутул.), гьвас сукІо (бежц.), вуг'ус киква (хварш.), мутри (цахур.), кхелизи (цэз.), [враці] (арм.), [вірк] (ст.-арм.), гюрджю (азер.), [гурдж] (фарсі), [вркан, врджан] (ст.-перс.), [джурз] (араб.), [гурзан] (сір.), [гурдж] (тур.), georgiano : georgiana (італ., ісп.), georgier (швед.), גרוזיני [gruzini] : גרוזינית (іўрыт), گرجستانى [gorji] (фарсі), グルジア人 (яп.), 格鲁吉亚人 (кітайск.); Georgian (анг.), Géorgien : Géorgienne (фран.), Georgier : Georgierin (ням.).
Колькасць і пашыранасць: 3,901,380 у Грузіі (1993); 1,314 у Арменіі (1979); 14,200 у Азербайджане (1998); 9,500 у Казахстане; 1,002 у Кыргызстане; 130,000 у Расеі; 808 у Таджыкістане; 1,047 у Туркменістане; 4,088 ва Ўзбекістане; каля 120,000 на поўначы Турцыі і ў Іране (ферэйданцы); 757 у ЗША(1970 census); 23,500 ва Ўкраіне;4,103,000 ва ўсіх краінах.
Лінгвістычная прыналежнасць: каўказскія/ картвельскія/ грузінскія/.
Дыялекты: хеўсурскі, пшаўскі, тушскі, картлійскі, кахецінскі, імерэцінскі, рачынскі, гурыйскі, аджарскі, інгільскі, махеўскі, мціульскі, ферэйданскі, месхурскі.
Каментар: Субэтнічныя групы: мегрэлы, сваны (Зах. Грузія), лазы (Турцыя). Лакальныя этнаграфічныя групы: у Зах. Грузіі - аджарцы, гурыйцы, імерэціны, лечхумцы, рачынцы; ва Ўсх. Грузіі - картлійцы, кахецінцы, махеўцы, мціулы, пшавы, тушыны, хеўсуры; у Паўдн. Грузіі - джавахі, месхі; інгілойцы (Азербайджан), ферэйданцы (Іран), імерхеўцы (Турцыя). Уласная пісьмовасць, якая называецца Мхедрулі. Нацыянальная мова. Праваслаўныя. Мусульмане-суніты і шыіты.

- ГРУЗІНСКАЯ ЮДЭЙСКАЯ

Варыянты: Judeo-Georgian (анг.).
Назвы народа: габрэй: габрэйка/ габрэі, яўрэй : яўрэйка/ яўрэі, жыд : жыдоўка/ жыды (бел.).
Колькасць і пашыранасць: 20,000 у Грузіі (1995); 40,000 - 50,000 у Ізраілі (1995); 60,000 - 70,000 ва ўсіх краінах.
Лінгвістычная прыналежнасць: каўказскія/ картвельскія/ грузінскія/.
Каментар: Усходнія габрэі і габрэі-ашкеназі у Грузіі жывуць адасоблена. Грузінскія габрэі жывуць таксама адасоблена ад грузінаў. Магчыма іх мова не асобная мова, а грузінская з пэўнай колькасцю габрэйскіх запазычанняў. Юдэі.

- ЛАЗСКАЯ

Варыянты: Чанская (бел.); [ch'anuri] (груз.), Lazca (тур.), Laze (?), Chanzan (?), Zan (?); Chan, Laz, Lazian (анг.).
Назвы народа: лаз : лазка/лазы, чан : чанка/чаны (бел.); лазурі (саманазва).
Колькасць і пашыранасць: 2,000 у Грузіі (1982 ); 1,000 - 1,500 у Нямеччыне; 30,000 у Турцыі (1980); Каля 50,000 ва ўсіх краінах.
Лінгвістычная прыналежнасць: каўказскія/ картвельскія/ чанскія/.
Дыялекты: хопскі, чхальскі, віцка-архаўскі, атынскі, самурзакан-зугдзідскі, сэнакскі.
Каментар: Непісьмовая мова ў Грузіі і Турцыі. У якасці літаратурнай у Грузіі выкарыстоўваецца грузінская. Часта лічыцца адзінай мовай з мінгрэльскай і мае назву чанская, але многія лінгвісты адносяць да розных моў. У Нямеччыне маюць свой часопіс і таварыства. Мусульмане.

- МІНГРЭЛЬСКАЯ

Варыянты: Мегрэльская, Іверская (бел.); Мегрельский, Мингрельский, Иверский (рас.), [megruli, odishuri] (груз.), Margaluri (?), Megrel (?); Mingrelian, Mingrel, Megrel, Megrelian, Odish, Eger, Egris, Iverian (анг.).
Назвы народа: мінгрэл : мінгрэлка/ мінгрэлы, мегрэл : мегрэлка/мегрэлы (бел.); маргалурі (саманазва).
Колькасць і пашыранасць: 500,000 (1989). Заходняя Грузія.
Лінгвістычная прыналежнасць: каўкаскія/ картвельскія/ чанскія/.
Дыялекты: заходнемінгрэльскі, усходнемінгрэльскі.
Каментар: Першыя спробы стварыць пісьмовасць адносяцца да 1860-х (на аснове кірыліцы). З 1920-х выкарыстоўвалася грузінская пісьмовасць з дадатковымі літарамі, але ў 1933 г. была забаронена. Толькі ў 1990-х з'явіліся новыя кнігі на мінгрэльскай у Абхазіі. У Грузіі мова не прызнаецца, друк на ёй не дазваляецца і яна лічыцца дыялектам грузінскай, а ў якасці літаратурнай выкарыстоўваецца грузінская. Мінгрэлаў афіцыйныя ўлады лічаць этнічнымі грузінамі. Хрысціяне.

- СВАНСКАЯ

Варыянты: [svanuri] (груз.), Lushnu (?); Svan, North kartvelian, Svanic, Svanetian (анг.).
Назвы народа: сван : сванка/ сваны (бел.).
Колькасць і пашыранасць: 35,000 (1975). У Местыйскім і Лентэхскім раёнах.
Лінгвістычная прыналежнасць: каўкаскія/ картвельскія/ сванскія/.
Дыялекты: верхнебальскі, ніжнебальскі, лашхскі, лентэхскі.
Каментар: Носьбіты лічаць сябе асобным народам ад грузінаў. Мала маладых, хто валодае мовай. Непісьмовая мова (?). У 2000 г. быў выдадзены сванска-грузінскі слоўнік. У якасці літаратурных выкарыстоўваюцца расейская і грузінская мовы. Габрэі, якія размаўляюць на сванскай называюцца лахамулі. Хрысціяне. Юдэі (лахамулі).