Languages of the world

Межы: Краіна на поўначы Еўропы, на Скандынаўскім паўвостраве. Нарвегіі належыць в. Ян-Маен у Паўночнай Атлантыцы, і в. Бувэ у берагоў Антарктыды. Архіпелаг Свальбард (Шпіцберген) у Паўночным Ледавітым акіяне знаходзіцца пад кіраўніцтвам нарвежскіх уладаў адпаведна з міжнароднай дамовай. Мяжуе на паўночным усходзе з Фінляндыяй і Расеяй, на ўсходзе са Швецыяй, на поўначы прымыкае да Баранцава мора, на поўдні да праліва Скагерак і Паўночнага мора, на захадзе да Нарвежскага мора.

Тэрыторыя: 323,8 тыс. км. кв., з астравамі -- 385,2 тыс. км. кв.

Насельніцтва: 4,55 млн. чалавек (2003). 4,000 млн нарвежцаў, 59 тыс шведаў, 50 тыс датчан, 30 тыс амерыканцаў, 30 тыс англічан, 27 тыс пакістанцаў, 24 тыс немцаў.

Сталіца: Услу, Ушлу (Осла)(467 тыс. жыхароў). 3,000 кітайцаў, 12,000 датчанаў, 12,000 фінаў, 3,000 курдаў, 3,000 расейцаў, 6,500 іспанцаў, 21,000 шведаў, тыбетцы, 14,000 пакістанцаў, 99,000 в'етнамцаў.

Іншыя вялікія гарады: Берген (218 тыс. жыхароў), Тронхейм (141 тыс. жыхароў).

Афіцыйная мова: нарвежская.

Рэлігія: хрысціянства (лютэранства).

Дзяржаўны лад: канстытуцыйная манархія.

Грашовая адзінка: нарвежская крона = 100 эрэ.

Адміністрацыйна-тэрытарыяльны падзел: 19 фюлькэ (губерніяў).

Зарэгістраваныя мовы: нарвежская: а) нарвежская букмол, б) нарвежская нюношк, нарвежская знакавая мова, нарвежская, падарожная, саамская луле, саамская паўднёвая, саамская паўночная, саамская пітэ, скандынаўская знакавая мова-піджын, фінская квенская, цыганская валашская.

- НАРВЕЖСКАЯ

Варыянты: Нарвэская (бел.); Норвезька (укр.), Норвежский (рас.), Норвежки (балг.), Норвешки (серб.), Норвеч (азер.), Norveški (харв.), Norský (чэш.), Nórsky (славац.), Norveščina (славен.), Norweski (пол.), Norsk (дац.), Noors (нідэр.), Noorweegs (афрыкаанс), Norsk (нарв.), Norska (ісл., швед.), Noruec (катал.), Norvegese (італ.), Norvegiană (рум.), Noruego (ісп.), Norueguês (парт.), Norvegiera (баск.), Norra (эст.), Norja, Norjan kieli (фін.), Norvég (вуг.), Darru (саам.), Tárukiela (інары), Ioruais (ірл.), Norvēģu (лат.), Norveġiż (мальтыйск.), Norveççe (тур.), Norvega lingvo (эсперанта), Norvegiano (інтэрлінгва), Norwegia, Bahasa Norwegia (інданэз.), Kinorwei (суах.), Tiếng Na-uy (в'ет.), נורווגית (іўрыт), Νορβηγικά (грэц.), نروژى (фарсі), نرويجية (араб.), ภาษานอร์เวย์ (тайск.), 노르웨이어 (карэйск.), ノルウェー語 [noruwē-go] (яп.), 挪威语 (кітайск.); Norwegian (анг.), Norvégien (франц.), Norwegisch (ням.).
Назвы народа: нарвежац, нарвег : нарвежка/ нарвежцы, нарвегі (бел.); nordmann : norsk kvinne (саманазва); Nor (чэш.), Norweg : Norweżka (пол.), nordmand (дац.), Noor : Noorse (нідэр.), norrman (швед.), noruec : noruega (катал.), norvegian : norvegiancă/ norvegieni : norvegience (рум.), norvegese (італ.), noruego (ісп.), norjalainen (фін.), Norveçli (тур.), norvegiano (інтэрлінгва), norvego (эсперанта), orang norwegia (інданэз.), ノルウェー人 [noruwē-jin] (яп.); Norwegian (анг.), Norweger : Norwegerin (ням.), Norvégien : Norvégienne (фран.).
Дыялекты: n/a.
Каментар: У Нарвегіі прынята лічыць, што існуе адна нарвежская мова, але ў двух варыянтах. Была спроба аб'яднаць іх (самношк), але не ўдалося. Прыхільнікі нарвежскага варыянта дацкай мовы распрацавалі свой набліжаны да дацкай варыянт рыксмол.

- а) НАРВЕЖСКАЯ, БУКМОЛ

Варыянты: Norwegian Bokmål, Dano-Norwegian, Norwegian (анг.), Bokmål; Bokmaal, Riksmål, Riksmaal (нарв.).
Колькасць і пашыранасць: 4,250,000 у Нарвегіі, 99.5% насельніцтва (1991 ); 612,862 у ЗША (1970); 28,000 у Швецыі (1993); 27,405 у Канадзе (1971); 11,000 у Эквадоры; 5,000,000 ва ўсіх краінах (1995 WA).
Лінгвістычная прыналежнасць: індаеўрапейскія/ германскія/ паўночныя/ усходнескандынаўскія/ дацка-шведскія/ дацка-букмол/ букмол/.
Каментар: Адна з двух афіцыйных нарвежскіх літаратурных моў разам з нюношкам. Не мае дыялектаў. У гарадах.

- б) НАРВЕЖСКАЯ, НЮНОШК

Варыянты: Norwegian Nynorsk (анг.), Landsmaаl, Landsmål, Nynorsk (нарв.).
Колькасць і пашыранасць: Захад Нарвегіі.
Лінгвістычная прыналежнасць: індаеўрапейскія/ германскія/ паўночныя/ заходнескандынаўскія/.
Каментар: Адна з двух афіцыйных нарвежскіх літаратурных моў разам з букмолам.

- НАРВЕЖСКАЯ, ПАДАРОЖНАЯ

Варыянты: Ротвэлш, Роды, Татарэ (бел.); Traveller Norwegian (анг.), Rodi (?), Rotwelsch (?), Tattare (?).
Назвы народа: цыган : цыганка/ цыгане (бел.).
Лінгвістычная прыналежнасць: індаеўрапейскія/ германскія/ паўночныя/ заходнескандынаўскія/.
Каментар: Асобная мова на нарвежскай аснове са шматлікімі запазычаннямі з паўночнацыганскай мовы. Носьбіты -- нашчадкі першых перасяленцаў з Індыі. Мова цыганскай групы ў Нарвегіі.

- СААМСКАЯ, ЛУЛЕ

Варыянты: Саамская, Саамская шведская, Луле, Лапская (бел.); luulajansaame (фін.), Saame (?); Swedish Lapp, Saami, Saami Lule, Lule, Lapp (анг.).
Агульная назва: Саамская (бел.), Саамский (рас.), Sápmi (саам.), Saami (эст.), Saame (фін.), Lapp (вуг.), Sämikiela (інары), Sāmu (лат.), Samisk (нарв.), Samiska (швед.), Sami (ісп.); Sami, Saami, Samic, Saam, Lappish, Lapp (анг.), Samisch (ням.).
Назвы народа: саам : саамка/ саамы (бел.); саамм (у Расеі), säemm (Фінляндыі), saapmie, saamie(у Швецыі), sabme (у Нарвегіі)(саманазвы); саамы, саами, лопари (рас.), ӈано (ненец.), лопар (комі.-зыран), lappalainen (фін.), same, lapp (швед.), finne (нарв.), laplane (эст.), laps (лат.), lapp (вуг.), Lapp (анг.), Lappe (ням.), Lapon (франц).
Колькасць і пашыранасць: (2,000 у Швецыі; 1994). 17,000 этнічных саамаў у Нарвегіі; 58,000 ва ўсіх краінах (1987 Swedish Saami Association). Цюсф'юр (Tysfjord), Хамарой (Hammaroy) і Фолдэн (Folden).
Лінгвістычная прыналежнасць: уральскія/ фіна-вугорскія/ фіна-пермскія/ фіна-чэрэміскія/ фіна-мардоўскія/ фіна-лапландскія/ лапландскія/ паўднёвыя/.
Дыялекты: n/a.

- СААМСКАЯ, ПАЎДНЁВАЯ

Варыянты: Паўднёвасаамская (бел.); Southern Saami, Saami, Lapp, Southern Lapp (анг.).
Агульная назва: Саамская (бел.), Саамский (рас.), Sápmi (саам.), Saami (эст.), Saame (фін.), Lapp (вуг.), Sämikiela (інары), Sāmu (лат.), Samisk (нарв.), Samiska (швед.), Sami (ісп.); Sami, Saami, Samic, Saam, Lappish, Lapp (анг.), Samisch (ням.).
Назвы народа: саам : саамка/ саамы (бел.); саамм (у Расеі), säemm (Фінляндыі), saapmie, saamie(у Швецыі), sabme (у Нарвегіі)(саманазвы); саамы, саами, лопари (рас.), ӈано (ненец.), лопар (комі.-зыран), lappalainen (фін.), same, lapp (швед.), finne (нарв.), laplane (эст.), laps (лат.), lapp (вуг.), Lapp (анг.), Lappe (ням.), Lapon (франц).
Колькасць і пашыранасць: 2,500 у Нарвегіі; 2,500 у Швецыі; 5,000 ва ўсіх краінах (1991). Хатф'елдал (Hatfjelldal) і Вэфсэн (Vefsen), на поўдзень ад Эльга (Elga).
Лінгвістычная прыналежнасць: уральскія/ фіна-вугорскія/ фіна-пермскія/ фіна-чэрэміскія/ фіна-мардоўскія/ фіна-лапландскія/ лапландскія/ паўднёвыя/.
Дыялекты: n/a.

- СААМСКАЯ, ПАЎНОЧНАЯ

Варыянты: Паўночнасаамская, Саамская, Нарвежская саамская, Лапская (бел.); Northern Saami, Norwegian Lapp, Northern Lapp, Lapp(анг.), Davvin (?), Same (?), Saame (фін.)
Агульная назва: Саамская (бел.), Саамский (рас.), Sápmi (саам.), Saami (эст.), Saame (фін.), Lapp (вуг.), Sämikiela (інары), Sāmu (лат.), Samisk (нарв.), Samiska (швед.), Sami (ісп.); Sami, Saami, Samic, Saam, Lappish, Lapp (анг.), Samisch (ням.).
Назвы народа: саам : саамка/ саамы (бел.); саамм (у Расеі), säemm (Фінляндыі), saapmie, saamie(у Швецыі), sabme (у Нарвегіі)(саманазвы); саамы, саами, лопари (рас.), ӈано (ненец.), лопар (комі.-зыран), lappalainen (фін.), same, lapp (швед.), finne (нарв.), laplane (эст.), laps (лат.), lapp (вуг.), Lapp (анг.), Lappe (ням.), Lapon (франц).
Колькасць і пашыранасць: 10,000 у Нарвегіі; 1,600 у Фінляндыі (1987 T. Salminen); 5,000 у Швецыі (1994); 16,600 ва ўсіх краінах. Фінмарк (Finnmark), Трумс (Trоms), Нурлан (Nordland), Уфутэн (Ofoten).
Лінгвістычная прыналежнасць: уральскія/ фіна-вугорскія/ фіна-пермскія/ фіна-чэрэміскія/ фіна-мардоўскія/ фіна-лапландскія/ лапландскія/ паўночныя/.
Дыялекты: руійя, торнэ, узбярэжны.
Каментар: Дзве трэція размаўляюць на руійя. Называюцца 'фінамі'. Вывучаецца ў школах

- СААМСКАЯ, ПІТЭ

Варыянты: Пітэ (бел.); piitimensaame (фін.); Saami Pite, Lapp, Pite (анг.).
Агульная назва: Саамская (бел.), Саамский (рас.), Sápmi (саам.), Saami (эст.), Saame (фін.), Lapp (вуг.), Sämikiela (інары), Sāmu (лат.), Samisk (нарв.), Samiska (швед.), Sami (ісп.); Sami, Saami, Samic, Saam, Lappish, Lapp (анг.), Samisch (ням.).
Назвы народа: саам : саамка/ саамы (бел.); саамм (у Расеі), säemm (Фінляндыі), saapmie, saamie(у Швецыі), sabme (у Нарвегіі)(саманазвы); саамы, саами, лопари (рас.), ӈано (ненец.), лопар (комі.-зыран), lappalainen (фін.), same, lapp (швед.), finne (нарв.), laplane (эст.), laps (лат.), lapp (вуг.), Lapp (анг.), Lappe (ням.), Lapon (франц).
Колькасць і пашыранасць: Паміж Салтэнф'юрам (Saltenfjord) і Раненф'юрам (Ranenfjord). Таксама ў Швецыі.
Лінгвістычная прыналежнасць: уральскія/ фіна-вугорскія/ фіна-пермскія/ фіна-чэрэміскія/ фіна-мардоўскія/ фіна-лапландскія/ лапландскія/ паўднёвыя/.
Дыялекты: n/a.
Каментар: Таксама гл. Швецыя.

- ФІНСКАЯ, КВЭНСКАЯ

Варыянты: Квенская, Квэнская (бел.); Kven, North Finnish (анг.).
Назвы народа: фін : фінка/ фіны, квен : квенка/ квены(бел.); suomi, suomalainen/ suomalaiset (саманазва). Іншыя назвы гл. Фінляндыя
Колькасць і пашыранасць: 5,000 - 8,000 (1998 The Federation of Norwegian Kven People). Графствы Тромсё (Tromsø) і Фінмарк (Finnmark).
Лінгвістычная прыналежнасць: уральскія/ фіна-вугорскія/ фіна-пермскія/ фіна-чэрэміскія/ фіна-мардоўскія/ фіна-лапландскія/ балта-фінскія/.
Дыялекты: n/a.
Каментар: Вывучаецца ва ўніверсітэце Трумсё і ў школах.

КАМЕНТАРЫ:

Трэба падкрэсліць, што букмол і нюношк - два (пісьмовыя) варыянты адной мовы (прыкладна як наркамаўка і тарашкевіца ў беларускай мове). Ужываюцца толькі на пісьме. У побыце звычайна ўжываюцца дыялекты. Апрача двух пазначаных варыянтаў існуюць і менш распаўсюджаныя: рыксмол (фактычна дацкая мова) і самношк.
Нарвежская падарожная мова мае афіцыйную назву romani (романі, с націскам на о). Цыганская мова мае афіцыйную назву romanes (раманес, з націскам на е) і, фактычна, ёсць варыянтам цыганскай валашскай мовы
Наступныя мовы маюць афіцыйны статус моў меншасцяў у Нарвегіі:
- саамская (усе)
- квенская
- раманес (цыганская мова)
- романі (нарвежская падарожная мова)

- ЦЫГАНСКАЯ, ВАЛАШСКАЯ

Варыянты: Цыганская, Валашская, Влашская (бел.); Romani, Vlach (анг.)
Назвы народа: цыган : цыганка/ цыгане (бел.).
Колькасць і пашыранасць: 500 лавары ў Нарвегіі; 5,000-6,500 у Нямеччыне. 10,000 у Францыі (8,000 калдэраш, 2,000 лавары); 1,500,000 ва ўсіх краінах (1986). Таксама у: Румыніі, Вугоршчыне, Балгарыі, Босніі і Герцагавіне, Грэцыі, Польшчы, Славакіі, Партугаліі, Іспаніі, Швецыі, Нарвегіі, Францыі, Беларусі, Італіі, Нідэрландах, Аргентыне, Бразіліі, Калумбіі, ЗША, Украіне, Англіі, Расеі.
Лінгвістычная прыналежнасць: індаеўрапейскія/ інда-іранскія/ інда-арыйскія/ цэнтральная зона/ цыганскія/ валашскія/.
Дыялект: лавары.