МОВЫ СВЕТУ

Валійская мова

Вучыцеся чытаць па-валійску

АЛФАВІТ

Валійскі алфавіт складаецца з наступных літараў:

A	a:	NG	eng	PH	fi:
B	bi:	H	ietsh	R	er
C	ek	I	i- dot	RH	ŗi:
CH	eh	J	jei	S	es
D	di:	L	el	T	ti:
DD	eD	LL	eł	TH	eT
E	e:	M	em	U	i – bed - оl
F	ev	N	en	W	u:
FF	ef	O	o	Y	ä
G	eg	P	pi:

Дыграфы (падвойныя знакі) лічацца за асобныя літары ў слоўніку. Напрыклад, слова ,якое пачынаецца з L будзе знаходзіцца перад словам, што пачынаеца з LL (так слова lamp у слоўніку стаіць перад словам lle).

Асаблівую ўвагу трэба надаць дыграфу –NG, які ідзе пасля -G. Так, паводле алфавітнага парадку, слова ynghylg ідзе перад словам ymadael.

Літары k, x, q не ўваходзяь у алфавіт і сустракаюцца толькі у запазычаннях.

ВЫМАЎЛЕННЕ

У валійскай мове кожнай літары адпавядае асобны гук, за некаторым выключэннем ( у асноўным у дыялектах), але вымаўленне, якое пададзена ў гэтай кнізе зразумела ва ўсім Уэльсе.

Існуе некалькі рэчаў характэрных для валійскай мовы і пра якія трэба памятаць:

а) Галосныя гукі, як і ў беларускай мове, павінны вымаўляцца з поўнай якасцю.

б) Эмфатычны націск звычайна прыпадае на перадапошні склад, а танальны націск – на апошні, што стварае ўражанне напеўнасці. Існуе невялікая колькасць выключэнняў.

ГАЛОСНЫЯ

Як ужо згадвалася – галосныя гукі ў валійскай мове нельга рэдукаваць. Ніжэй вы пазнаёміцеся з табліцай вымаўлення галосных:

1) [a:]

2) [a]

1) доўгі гук, падобны на націскное а у слове ‘маці’, але трохі даўжэйшы – tad ‘ бацька’.

2) кароткі гук а – сар ‘капялюш’

1) [e:]

2) [ε]

1) доўгі гук сярэдні паміж[э] і [е]. Для яго вымаўлення трэба расцягнуць вусны, як для усмешкі і вымавіць гук[э] – рêl ‘мяч’

2) той жа самы гук, што і [е:], толькі кароткі – pen ‘галава’.

1) [i:]

2) [i]

1) доўгі гук, сярэдні паміж [ы] і [і] – mil ‘тысяча’.

2) кароткі гук, сярэдні паміж [ы] i [і]– dim ‘нічога’.

1) [о:] [о]

1) доўгі гук [o] – pob ‘кожны’

2) кароткі гук [o] – ffon ‘палка’.

1) [i:]

2) [i]

1) Гл. і –1 un ‘адзін’.

2) Гл. і –2 papur ‘папера’.

1) [u:]

2) [u]

1) доўгі гук [у] – ffŵl ‘дурань’.

2) кароткі гук [у] – cwm ‘даліна’.

1) [i:]

2) [i]

3) [ä]

1) доўгі гук [i:] ( далей будзе падавацца сімвалам ý ) – býd ‘свет’.

2) кароткі гук [i] ( далей будзе ý ) – brýn ‘пагорак’.

3) гук падобны на рускае о ненаціскное у слове коза , альбо на англійскі ‘neutral sound’ у слове sister [ sіstä] – толькі у націскным складзе ( далей пазначаецца як y) – dynion ‘мужчыны’.

УВАГА !

а) У аднаскладовых словах доўгае [i:] і кароткае [і] (графічна у) пераходзяць у [ä] (графічна у),

калі дадаецца яшчэ адзін склад : dyn [di:n]‘мужчына’, але dynion [‘dänjon] ‘мужчыны’.

б) Толькі у наступных аднаскладовых словах літара у вымаўляецца як [ä] :

Y,yr	--	азначальны артыкль
Yn, yng, ym	--	‘у’ (дзе?)
Fy	--	‘мой’
Dy	--	‘твой’
Syr	--	‘сэр’
Nyrs	--	‘медсястра’

ДЫФТОНГІ

ai, ae, au, aú, âu	[ai]	[ай]	caethfab ‘раб’, caniataú ‘дазваляць’, llongau ‘караблі’, dramâu ‘п’есы’ .
ei, eu, ey	[ei]	[эй]	deilio ‘ліст’, neu ‘ці’, teyrngar ‘лаяльны’.
ew	[εu]	[эў]	dewr ‘адважны’, rhew ‘мароз’.
iw, yw	[iu]	[‘ю] (як у слове інтэрв’ю)	rhiw ‘холм’, clyw ‘слых’.
oi, oe, ou	[oi]	[ой]	toi ‘крыць дах’, coeden ‘дрэва’, cyffrous ‘хвалюючы’.
wy, ŵy	[ui]	[уй]	mwyfwy ‘больш і больш’, ŵyr ‘унук’.
aw	[au]	[аў]	brawd ‘брат’.
ow	[ou]	[оў]	ow ‘вох!’.
io	[io]	[йо]	diolch ‘дзякуй’.

УВАГА !

а) Дыфтонгі аі і au у ненаціскной пазіцыі у канцы слова вымаўляюцца як [а] у паўночнай Валіі

і [ε] у паўднёвай.

б) Ненаціскное ае у канцы слова гучыць як [а:].

в) Словы еі ‘яе’ і еu ‘іх’ вымаўляюцца як [і:].

г) Спалучэнне gwy вымаўляецца як [gwi:].

д) Спалучэнне ywy вымаўляецца як [äwi]

е) Літары ё і ï чытаюцца як [е:] і [і:] і ўтвараюць асобны склад: сloёdig [klo‘e:dik] ‘зачынены’,

naïf [nai:v] ‘наіўны’.

ЗЫЧНЫЯ

b	[b]	[б]	brawd ‘брат’
c	[k]	[к]	ci ‘сабака’
ch	[x]	[х]	chwarae ‘гуляць’
d	[d]	[д]	darllen ‘чытаць’
dd	[D]	[D] (як англ. th у слове this)	diddorol ‘цікавы’
f	[v]	[в]	firws ‘вірус’
ff	[f]	[ф]	ffôn ‘тэлефон’
g	[g]	[г] (выбухное г як у расейскай мове)	gwella ‘паляпшаць’
ng	[ŋ]	[ŋ] (насавое як англ ng у thing)	Bangor ‘Бангор’
h	[h]	[h] (як англ. h у hat)	het ‘капялюш’
j	[dZ]	[дж]	jôk ‘жарт’
l	[l]	[l] ( заўсёды цвёрдае)	cael ‘атрымліваць’
ll	[ł]	[ł] *	llan ‘царква’
m	[m]	[м]	mam ‘маці’
n	[n]	[н]	Sian ‘Шан’
p	[p]	[п]	pobl ‘народ, людзі’
ph	[f]	[ф]	ei phlant hi ‘яе дзеці’
r	[r]	[р]	cario ‘любіць’
rh	[ŗ]	[ŗ] *	Rhagfyr ‘снежань’
s	[s]	[с]	ysgol ‘школа’
si	[S]	[ш]	siop ‘крама’
t	[t]	[т]	tad ‘бацька’
th	[T]	[T] (як англ. th у слове thing)	theatr ‘тэатр’

УВАГА !

Гукі ll, rh з’яўляюцца глухімі адпаведнікамі l і r.

Для вымаўлення ll вымавіце ТЛ не прыціскаючы спінку языка да нёба, а дакранаючыся кончыкам языка да альвеолаў і прапускаючы паветра па краях языка. Збоку язык павінен выглядаць так:

Для вымаўлення rh вымаўляйце Р беларускае, але не дазваляйце кончыку языка трымцець – трымайце яго ўзнятым у гору і прапускайце паветра праз сярэдзіну языка.

НАПАЎГАЛОСНЫЯ

w	[w]	[ў]	gwên ‘усмешка’
i	[j]	[й]	iâr ‘курыца’

А зараз можна трохі і папрактыкавацца і прачытаць вядомую народную песню:

Ffarwel i blwyf Llangower,

A’r Bala dirion deg;

Ffarwel fy annwyl gariad,

Nid wyf yn enwi neb,

‘Rwy’n mynd i wlad y Saeson

A’m calon fel y plwm

I ddawnsio o flaen y delyn

Ac i chwarae o flaen y drwm.

Бывай прыход Тлангоўэр,

Бала мілая бывай,

Бывайце мілыя каханкі

Даруйце, што не ўзяў з сабой

Я йду ў краіну саксаў

З сэрцам цяжкім, як камень

Буду таньчыць там пад арфу

І скакаць пад барабанны бой

[farwel i bluiv łangouer,

ar bala dirion deg;

farwel vä anuil gariad,

nid uiv än enui neb,

ruin mi:nd i ulad ä Saison

am kalon vel ä plu:m

i DaunSo o vlain ä delin

ag i xuarai o vlain ä drum]